• این بخش به زودی فعال خواهد شد
xلطفا وارد شوید یا ثبت نام کنید
پربازدیدترین ها
  • مطالب

  • پنجشنبه ۱۰ دی ۱۳۹۴
  • نویسنده: وحید طباطبایی

1130
بازدید


جستارهای وحشت (6): پروژه ی بلیر ویچ

   پروژه ی بلیر ویچ

شبه-مستند وارد جریان اصلی می شود (بخش سوم)

 

Jane Roscoe

 

 

شبه-مستند به عنوان نقد رسانه ای و نقد فرهنگی

 

   خوانش فیلم به عنوان شبه-مستند ارائه گر فرصتی است برای پرداختن به تفسیری انتقادی در باب مستند، و همچنین درباره ی جنبه هایی از فرهنگ پاپ. تمامی شبه-مستندها دارای بالقوگی برای تفکر انتقادی در مورد ماهیت گفتمان واقعی و بازنمایی های مستند هستند [12]. برخلاف شبه-مستندهای دیگری همچون Man Bites Dog  [1992] و David Holzman’s Diary [1967]، این فیلم دربردارنده ی نقدی خاموش تر و ضمنی تر است. بخصوص این فیلم تفسیری در مورد نقش فیلمسازان مستند و اخلاقیات [ethics] ارائه می کند. تلوزیون واقعیت و مستندهای تلوزیونیِ fly-on-the-wall [الف] امروزه قالب های تجاری محبوب و جواب پس داده ای هستند، اما به دلیل استثماری [exploitative] و احساساتی بودن مورد انتقاد قرار گرفته اند [13]. و شبیه به به سایر شبه-مستندهایی که این فرم ها را هدف گرفته اند، Waiting for Guffman [1996] و ER-Ambush [1997] ، پروژه ی بلیر ویچ هم در اصول اخلاقی این فرم ها  تردید می کند. پروژه ی بلیر ویچ از چند استراتژی برای برجسته کردن ماهیت ساختگی بازنمایی های مستند بهره می برد؛ از جمله داشتن مستندسازان جوان به عنوان پروتاگونیست های مرکزی در داخل روایتی که حول تلاش آنها برای ساخت یک مستند سیر می کند. پروژه ی بلیر ویچ تلاش دارد تا شرحی خود-بازتابگر از فیلمسازی باشد؛ با برملا ساختن پروسه هایی که معمولاً از بیننده مخفی نگاه داشته می شود. با این حال، تا حد زیادی این استراتژی ها در طرح داستان خام دستانه و عیان و فاقد آن ریزه کاری و مهارتی است که نشان دهنده ی همین استراتژی ها در فیلمی همچون Man Bites Dog است. 

    آن چه که من در یک شبه-مستند جالب تر از همه می یابم این است که شبه-مستند رابطه ی مقدس میان تصویر و امر مورد ارجاع را که در مستند نقشی بسیار مرکزی دارد، می شکند. علاوه بر ارائه دادن نقدی بالقوه از مستند، پروژه ی بلیر ویچ می تواند همچنین نقدی را در مورد جنبه های بخصوصی از فرهنگ معاصر بر بیانگیزد. فیلم با موفقیت از مسحور شدگی [fascination] معاصرِ همراه با آدم دزدی های بیگانگان، آزمایش های فراطبیعی، پارانویای سبک-ایکس فایلز [ب] و تئوری های توطئه، بهره می برد. اگرچه که فیلم این گفتمان های وسیع تر را به خود جذب می کند و در واقع از آنها تغذیه می کند، همچنین می تواند به عنوان عرضهْ داشت تفسیری در باب وضع فرهنگی چنین گفتمان هایی خوانش شود. 

 

      خوانش پروژه ی بلیر ویچ به عنوان [فیلم] وحشتناک

   برای من، وضعیت ژانری فیلم به عنوان یک فیلم وحشتناک نسبت به باقی جنبه های آن کمتر جالب توجه است؛ اما با در نظر گرفتن این که مباحثات انتقادی بسیاری بر موفقیت آن به عنوان یک فیلم وحشتناک تمرکز داشته اند، این خوانش نیازمند قدری توجه است. در واقع، زیبایی شناسی مستند در کنار رمزگان و عرف های سینمای وحشته به کار رفته است؛ به طوری که به نظر می رسد زیبایی شناسی مستند هم وحشت روانکاوانه را تقویت  و در عین حال ما را از آن دور می کند. در صحنه هایی بخصوص، ظاهر مستند به شکلی مجاب کننده فیلم را وحشت آورتر می سازد. برای مثال، در نیمه های راه، دانشجویان گمشده شروع به بروز دادن نشانه های ترس می کنند. با شنیدن صداهایی عجیب، آنها دوربین را برمی دارند و دوان دوان از چادرشان بیرون می زنند تا ببینند آیا می توانند از چیزی فیلم بگیرند. ما، همانند آنها، به تاریکی قدم می گذاریم، گیج می مانیم، مطمئن نیستیم می توانیم چیزی ببینیم، اگر اصلاً بتوانیم چیزی ببینیم. این واقعیت که دوربین ویدئویی نمی تواند تصویر چیزی را که آن بیرون ما را می ترساند، به چنگ آورد، به تخیل ما مجال بسیاری برای پر کردن شکاف ها می دهد. فیلم نه بابت آن که می بینیم، بلکه بابت آن که نمی بینیم، رعشه آور است.

    در یکی از دهشت آورترین صحنه ها ما هدر [Heather] را می بینیم که دوربین را در چادر برپا می کند و مستقیماً آن (ما) را به طریقی مخاطب قرار می دهد که بر پرده ی سینما موجب سردرگمی می شود. نمایی بسیار نزدیک از صورت هدر که تنها بینی لرزان و چشمان اشکبار او را در خود دارد. ترس او آشکار است. هنگامی که او از دوستان و خانواده اش بابت به دردسر انداختنشان عذرخواهی می کند، ما می بینیم که در همان حین قطرات اشک از صورتش فرو می افتد. سکونِ تصویر در تضاد با صداهای هرج و مرج بیرن از چادر قرار می گیرد. هدر تا به این لحظه به عنوان شخصی بی پروا و مدبر به تصویر درآمده، ولی در این صحنه او اکنون آسیب پذیر و ضعیف به نظر می آید- بیشتر شبیه به قربانی کلیشه ای یک فیلم وحشتناک مرسوم. مشابه یک فیلم وحشتناک مرسوم، چنین صحنه ای ما را به ترسیدن برای قربانی ترغیب می کند، با این حال بر خلاف یک فیلم داستانی که در آن ما می توانیم سرمان را بچرخانیم و بگوییم «این واقعی نیست»، تعامل مستند در اینجا این ترس را به سمت خودمان باز می گرداند، مخاطب، با این فکر «من می تونم جای اون باشم».

   با در نظر گرفتن این که ذائقه های ما آکنده شده از فیلم های وحشتناک هالیوودی که در نمایش دادن بیشترین میزان خونریزی، تصاویر خوف آور، و جلوه های ویژه با هم در رقابت هستند؛ «رئالیسم» پروژه ی بلیر ویچ آلترناتیوی طراوت بخش فراهم می آورد. این حقیقت که فیلم واقعی به نظر می آید ارزش بدیع بودن را در خود دارد اما با باوراندن این که ممکن است این اتفاقات برای ما هم رخ بدهد، به نظر فیلم را وحشت آورتر می سازد. ما تشویق می شویم تا فیلم را به عنوان ثبت نمودن بی طرفانه ی وحشتِ واقعی، در عوض آفریده ی جلوه های ویژه، خوانش کنیم. 

 

     بی گمان پروژه ی بلیر ویچ بسیاری از رمزگان و عرف های مورد انتظار فیلم های وحشتناک معاصر را در خود دارد. قربانیان جوان و خام، جادوگر بلیر اهریمن سرشت-مادینه، و ارجاعات به امر فرامعمول همگی ستون های ژانر هستند [14]. ممکن است بسیاری از بینندگان به رمزگان و عرف های مستند به عنوانی راهی سریع برای مستقر ساختن روایت واکنش نشان دهند، که اینْ فاکتور هراساندن فیلم را از طریق واقعگرایی افزایش می دهد.

   رسانه سازی مستند تمام و کمال، و به ویژه آثار مشاهده ای، ادعاهایی مبنی بر «پنجره ای رو به واقعیت» بودن دارد؛ و به عنوان یک ژانر نقطه ی دید ایده آلی را بنا می نهد که از اساس نظربازانه است [15]. با این حال، این ژانر همچنین این حس را منتقل می سازد که اهمیتی ندارد که دوربین تا چه اندازه به کنش، افراد، و موضوعات نزدیک شود، به عنوان بینندگان، دوربین از ما در مقابل پیامدهای حقیقی درگیر شدن در کنش محافظت می کند. پس به این ترتیب حس کردن فاصله داشتن با کنش، یادآوری حضور دوربین و کیفیات محافظتی آن، در حین تماشای فیلم های مستند ممکن است. در پروژه ی بلیر ویچ تا آن هنگام که دوربین روشن است، به نظر می رسد که بین ما و جادوگر بلیر چیزی قرار می دهد. از این راه، استفاده از دوربین ویدئویی در داخل فیلم هم ما را به درون کنش می کشاند و با این حال همچنین در خدمت دور ساختن ما از تاثیر کامل وحشت قرار می گیرد. یکی از مشخصه های ژانر وحشت میل برای آشکار ساختن فراز و فرود وحشت با تمام مخوف بودنش است [16]؛ اما ما در اینجا با فیلمی روبروییم که آنچنان چیزی را آشکار نمی سازد. ادعای [سینمای] مستند مبنی بر به چنگ آوردن حقیقت، به عنوان ادعایی که نمی تواند انتظارات را برآورده سازد، به نمایش درآمده است.

 

     شبه-مستند به عنوان سینمای جریان اصلی

هنگامی که پروژه ی بلیر ویچ شبه-مستند را از خانه ی هنر خارج و وارد جریان اصلی کرد، به موفقیتی چشمگیر دست یافت. در واقع، متون شبه-مستندی که به موفقیت عام دست پیدا کردند، معمولاً آنهایی هستند که تنها نقدی خاموش از مستند و فرهنگ عام فراهم کرده اند. بنابراین من این پرسش را مطرح می کنم که «آیا شبه-مستند صرفاً تازه ترین سبک کم-بودجه است؟» شاید این محبوبیت فیلم از یک زیبایی شناسی ضد-هالیوودی و پیچشی که فیلم در مورد فیلم وحشتناک سنتی پیش می کشد، می آید؛ اما پروژه ی بلیر ویچ همچنین نقدی خاموش در مورد مستند و جنبه هایی از فرهنگ عام بیان می کند. ما مجبوریم که صبر کنیم و ببینیم که آیا فیلم سازان آینده این جنبه های فیلم را، در عوض سبک ظاهری آن، به عاریه خواهند گرفت. از نقطه نظر لذت تماشای شخصی ام، پرداختن به فیلم به عنوان یک متن شبه-مستند برایم لذتی انتقادی به همراه داشت. من متن را این گونه به پایان می برم که فیلم چالش اندکی برای فیلم مستند صرف پیش می کشد، ولی به عنوان فیلمی وحشتناک، خب، من ترسیدم!

 

 

فیلموگرافی:

 

MAN BITES DOG. Dir. R. Belvaux, A. Bonzel, B. Poelvoorde. Belgium, 1992.

 

DAVID HOLZMAN'S DIARY. Dir. J. McBride. USA, 1967.

 

WAITING FOR GUFFMAN. Dir. C. Guest. USA, 1996.

 

 

سایت های هواداران پروژه ی بلیر ویچ:

 

Below is a small selection of what is currently available to the Blair Witch fan.

New sites are being created daily, older ones moving or being deleted. The official

sites have links to many of the fan sites, and there is a Blair Witch web ring that

can be accessed via many of the ones listed below.

Visit <http://tbwp.freesavers.com/links.html> for an extensive list of official and

fan sites, reviews and other links.

The Witch Files - a combination of XFiles and TBWP:

www.ursaluna.com/witch/files/htm

The Blair Witch journal - interesting fan site:

www.woolgathering.net/blairwitch/

The Blair Witch Fanatics Guide - one of the best fan sites. Very

comprehensive. http://tbwp.freeservers.com/main.html

THE BLAIR WITCH PROJECT Forum - fan site that includes chat

rooms and discussion forum: www.delphi.com/blairwitch/

THE BLAIR WITCH PROJECT Camping Trip - a site for crazy people who want to

camp out in those Maryland woods:

www.angelfire.com/ca3/blairwitch/

THE BLAIR WITCH PROJECT Chronicle - fan site:

www.geocities.com/Hollywood/Movie/4723/

The Unauthorized BLAIR WITCH PROJECT:

www2.pct.edu/homepage/student/TORJES29/blair/blair.html

The Wicked Witch project - an excellent spoof site!

www.wickedwitchproject.com/default.htm

 

یادداشت های نویسنده:

12. See J. Roscoe and C. Hight, Faking It: Mock-Documentary and the Subversion

of Factuality (Manchester: Manchester University Press, forthcoming).

13. Richard Kilborn and John Izod, A Critical Introduction to Television

Documentary (Manchester: Manchester University Press, 1997); Victoria

Mapplebeck, "The Mad, the Bad and the Sad," DOX, No 16: 8-9.

14. See Barbara Creed, The Monstrous-Feminine (New York: Routledge, 1993).

15. Bill Nichols, Representing Reality (Bloomington: Indiana University Press,

1991) 43.

16. Ibid, 13.

توضیحات مترجم:

 

الف- سبکی در فیلم سازی که در آن رویدادها با حداقل دخالت ثبت می شوند.

ب- X-Files عنوان سریال تلوزیونی علمی-تخیلی است که پخش آن از سپتامبر 1993 در ایالات متحد آغاز شد.

 

نظرات
هنوز نظری ثبت نشده است، شما اولین نفر باشید
نظر